| Cursusprogramma 2013 |
IJstijdgeologie, Zwerfstenen en Fossielen
Winterseizoen 2013 In het Hunebedcentrum te Borger wordt in het komende winterseizoen wederom een 8-weekse cursus gegeven. Na de succesvolle voorgaande drie jaren, waarin vooral de herkenning en herkomst van zwerfstenen centraal stonden, kunt U in het onderstaande programmaoverzicht zien dat de cursus inhoudelijk veranderd is.
Bij de samenstelling van het programma is geprobeerd een reeks onderwerpen aan te bieden die het interessegebied zoveel mogelijk afdekken.
Deelname is mogelijk door opgave bij Harry Huisman (tel: 050 – 5017716) Email : h.huisman3@hetnet.nl of bij het Hunebedmuseum bij Ilona Fuhler (tel. 0599 - 236374) Email: ifuhler@hunebedcentrum.nl Aanvang van de cursus: De cursus start op dinsdag 15 januari 2013 om 20.00 uur in het Kenniscentrum van het Hunebedcentrum te Borger. Nadere informatie hierover bij Harry Huisman (h.huisman3@hetnet.nl) De kosten van de cursus bedragen € 50,= te voldoen op de eerste avond. Programma Het cursusprogramma op is samengesteld voor mensen die ge"interesseerd zijn in zwerfstenen, de fossielen daarin en ijstijdgeologie.
In de cursus wordt iedere avond een ander onderwerp behandeld, waarbij U van bepaalde zwerfsteengroepen, verschijnselen en gebeurtenissen een afgerond beeld gepresenteerd krijgt. Voor een deel grijpen de onderwerpen terug op eerder behandelde stof. Hoewel voorkennis niet vereist is, is enige bekendheid met zwerfstenen en ijstijden wel een voordeel.
Op een drietal avonden staan zwerfstenen met fossielen centraal. De verhalen daarover zullen U verrassen. Lijst van onderwerpen: 1. IJstijden, keileem en zwerfstenen in Drenthe. Het ‘Olde Landschap’ heeft nog voordat er mensen rondliepen, heel wat meegemaakt. Koudeperioden die we ijstijden noemen hielden Drenthe duizenden jaren in zijn greep. Wat zijn ijstijden eigenlijk, wat waren de gevolgen voor bodem en landschap en wat kunnen we daarvan nog zien. Kortom: De ijskoude geschiedenis van Drenthe in een avond. 2. Sporen van zeer oud leven in Drentse zandstenen. Zwerfstenen van graniet of gneis heb je te over, ook die van zandsteen zijn niet zeldzaam in het Drentse land. Zwerfstenen met fossielen is een ander verhaal en helemaal als ze sporen van leven bevatten van honderden miljoenen jaren oud. Toch zijn ze niet zeldzaam. Kortom verhalen over activiteiten van dieren in ondiep zeewater waarvan we niet weten hoe die er uit zagen.
3. De kringloop van gesteenten aan de hand van Drentse zwerfstenen. Kringlopen hebben een begin en een eind. Hierbij denken we al snel aan vallend blad, dode takken en andere plantenresten die, na omzetting, weer voedingsstoffen leveren voor nieuwe blaadjes in het voorjaar. Zoiets. In de gesteentewereld kennen we het begrip kringloop ook. Bij de meesten is dit niet bekend, maar na een boeiend verhaal over ontstaan, vergaan en nieuwe vorming aan de hand van Drentse zwerfstenen gaat een wereld voor U open en kijkt U vast heel anders naar de Drentse stenenwereld. 4. Bijzondere zwerfstenen uit het Oslogebied in Zuid-Noorwegen. Onze noordelijke zwerfstenen komen uit Scandinavië, in letterlijke zin een weids begrip. Heel Scandinavië? Nee, dat ook weer niet. Sommige landstreken leverden meer zwerfkeien dan andere gebieden. Zwerfstenen uit Zuid-Noorwegen bijvoorbeeld zijn heel zeldzaam. Bij verzamelaars zijn ze erg in trek, want wat zeldzaam is moet je hebben. In meer dan een opzicht zijn Oslogesteenten en daarmee ook de zwerfstenen bijzonder; sommige soorten zijn volstrekt uniek omdat ze nergens anders op aarde voorkomen. Bovendien ontstonden ze in dezelfde periode als de zandsteenlagen waar ons aardgas uit afkomstig is. Het verhaal gaat over een scheurende aardkorst, onvoorstelbaar hevige vulkaanuitbarstingen, lava-afzettingen die op het eerste gezicht onmogelijk zijn, bijzondere gesteentesoorten en…. het gebruik van Oslogesteenten in straten, op kerkhoven en in de bouw. Ook hoort U het verschil tussen labradoriseren en schillerisatie….? Verder tips waar zwerfstenen uit het Oslogebied te vinden zijn en hoe die te herkennen.
5. Over leisteen, schisten, gneizen en andere metamorfe zwerfstenen. Oceanen ontstaan en vergaan, continenten scheuren en ‘drijven’ weg om elders te botsen. Al miljarden jaren lang bepalen deze processen het aangezicht van de aarde. Door botsende continenten ontstaan gebergten en… hele series nieuwe gesteenten. Diep onder gebergten, in de wortels ervan, heersen bizarre omstandigheden, waarbij bestaande gesteenten omgezet worden in geheel nieuwe soorten. Onder Drentse zwerfstenen zijn daar talloze voorbeelden van te vinden, gesteenten die in die onderaardse wereld soms op tientallen kilometers diepte zijn ontstaan. 6. Fossiele ijstijdsporen in de bodem van Drenthe. Klimaten laten sporen na, of het nu warm en heet is of koud. En koud was het in de laatste ijstijd. Het Drentse land zuchtte duizenden jaren achtereen onder koude klimaatsomstandigheden, zo nu en dan een oprisping van een iets mildere periode. Vooral de extreem koude tweede helft van deze ijstijd had grote gevolgen voor het landschap en onderliggende bodem. Tal van ‘hobbels en bobbels’ in het Hondsruggebied stammen uit die tijd. Sporen uit die tijd vinden we nog overal terug in de bodem. We hebben het dan niet alleen over dekzandruggen, dekzanddepressies en pingoruïnes. Er valt nog veel meer te ontdekken, misschien wel in eigen tuin.
7. Vuursteen, wat is het, hoe is het ontstaan en waar komt het vandaan? Iedereen kent de glimmend kleurige vuursteentjes die overal in Drenthe te vinden zijn. Vuursteen is hard, glasachtig en bezit vlijmscherpe randen. In de oudheid maakte de mens er dankbaar gebruik van. Men noemt vuursteen daarom wel ‘het staal van de oudheid’. Anders dan graniet en zandsteen vormt vuursteen geen rotsen of bergen. Het zit als knollen, pijpen en platen in kalksteen. Maar wat hebben Drentse vuurstenen te maken met woestijnklimaten, platentektoniek en een groene broeikasaarde waarin het percentage koolzuurgas wel het twintigvoudige was van tegenwoordig? Daar valt veel over te vertellen… 8. Fossielen uit Drents/Groninger zwerfstenen. De ijstijdperiode noemt men wel de allergrootste transportonderneming aller tijden. Enorme hoeveelheden zand, leem, grind en stenen zijn door landijs en ijssmeltwater in ons land afgezet. Samen met granieten, gneizen en andere stenen, kwamen ook duizenden fossielen mee. Ze stammen uit verschillende geologische perioden. Het tot dusver oudste fossiel van Nederland is nog niet zo lang geleden in het Groningse Westerwolde gevonden. En wat te denken van fossiele sponzen, koralen en andere tropische overblijfselen in onze zand- en keileembodem?
|
