Cursusprogramma winterseizoen 2017

 

IJstijden vroeger en nu 

 

Locatie: Hunebedcentrum, Bronnegerstraat 12, Borger

Start: 11 januari 2017, telkens op woensdagavond vanaf 19.30 uur. Aanvang cursus om 20.00 uur.

 


 

In het komend winterseizoen organiseert het Hunebedcentrum in Borger een cursus voor liefhebbers en belangstellenden voor zwerfstenen en spannende ijstijdverhalen. De laatste jaren stonden de wintercursussen in het teken van zwerfstenen en de herkenning ervan. In talrijke workshops werd aandacht geschonken aan noordelijke zwerfstenen, gesteentensoorten en gidsgesteenten.

Op zwerfstenen raak je niet snel uitgekeken. Maar de verhalen erachter zijn minstens zo boeiend en bovendien zeer divers. Vandaar dat in de komende cursus op zeven achtereenvolgende avonden onderwerpen aan de orde komen die laten zien hoe Noord-Nederland aan zijn bodemlagen en zijn zwerfstenen is gekomen en welke gebeurtenissen hier verantwoordelijk voor zijn.
 

Nederland wordt wel eens gezien als het geologisch afvalputje van Europa. Dat is niet onterecht, want uit een flink aantal landen om ons heen zijn in onze bodem stenen terecht gekomen, deels door gletsjerijs, maar veel stenen zijn aangevoerd door lang verdwenen rivieren. Heeft U ooit gehoord van de Europese Amazone? Voor de opbouw van half Nederland was deze rivier van zeer groot belang. Interesseert u zich voor barnsteen en honderden miljoenen jaren oude tropische fossielen en bijzondere vulkanische stenen? Het zal niet iedereen bekend zijn dat die in de bodem van Groningen en Drenthe te vinden zijn.

 


Iedere avond komt een onderwerp aan de orde over een bepaald aspect van het ontstaan van Noord-Nederland. Uiteraard zullen we ook iedere avond de bijbehorende zwerfstenen en zwerfsteenfossielen niet vergeten. Halverwege en aan het eind van de cursus houden wij ons in twee workshops bovendien bezig met zwerfstenen, hoe deze er uit zien, waarop U moet letten en vooral, waaraan U deze kunt herkennen. Kortom, een determinatiecursus in een notendop.


De cursus omvat negen wekelijkse avonden:


1) IJstijden, vroeger en nu

Oorzaken van ijstijden, ijstijden in het verleden, Snowball earth, 'ons' ijstijdvak en de aanloop daar naar toe, de Kleine IJstijd en....stevenen we op een nieuwe ijstijd af?

2) De Europese Amazone
De grootste rivier in Europa ooit, maar lang geleden door gletsjerijs 'vermoord'. Ooit was de Eridanos, ofwel de Europese Amazone, de barnsteenrivier in Europa. Later stroomde de rivier ook door ons land en zette daar lagen met grof zand met grind af. Dit zand vormt het fundament van Noord-Nederland en vormt de bron van veel bijzondere fossielen en een kostbare delfstof. Trefwoorden zijn: Heel bijzonder zand, barnsteen in soorten, verkiezelde tropische fossielen en drinkwater.
 

Barnsteen van Noordbroek in Groningen


3) Elbe, Wezer en Rijn stroomden door Noord-Nederland

Lang geleden, in het Vroeg-Pleistoceen, stroomden deze rivieren of voorlopers daarvan door ons gebied en lieten het nodige aan zand en grind achter, de Rijn het minst. Door stuwing van het gletsjerijs in de voorlaatste ijstijd komen deze zandlagen hier en daar tot vrij dicht onder het oppervlak voor. Trefwoorden: Voorbeelden van zeer heftige vulkaanuitbarstingen, lava uit de Eifel, diepzeestenen, woestijnen, halfedelstenen en hout dat geen hout meer is.
 


4) Welke steen heb ik? Workshopavond
Samen met andere deelnemers probeert U samen met medecursisten aan de hand van uitleg en opdrachten uit de vele stenen die op tafel zijn neergelegd de juiste soorten te kiezen. Dit is de beste manier om stenen en gesteenten te leren herkennen. De voorbeelden die U naast de cursusstenen ziet liggen, dienen als leidraad. Stenen herkennen is minder moeilijk dan het lijkt.

5) Scandinavisch gletsjerijs voor het eerst in ons land. Of toch niet?
De Elster-ijstijd geldt algemeen als de eerste ijstijd waarin het landijs uit Scandinavië wellicht enige duizenden jaren achtereen Noord-Nederland bedekte. Het ijs liet bij ons geen zwerfstenen achter, maar een slordige honderd kilometer naar het oosten wel. Het moet een vreemde ijstijd geweest, getuige de bijzondere vondsten of juist de afwezigheid ervan. Er zijn echter aanwijzingen dat er al eerder gletsjerijs in de buurt lag of misschien zelfs wel in Noord-Nederland. Zwerfstenen uit die tijd, zelfs met gletsjerkrassen zijn in de bodem van Drenthe niet zeldzaam.

6) Bergen, heuvels en dalen met Hondsrug en hunzedal als toetje
In de Saale-ijstijd ontstonden door de werking van het gletsjerijs de voornaamste contouren in ons landschap. Denk maar aan de Veluwe, Utrechtse heuvelrug, Hondsrug en Hunzedal. Ook Groningen en Haren bezitten bergen uit die tijd. Trefwoorden zijn: ijstijdlagen, keileem in soorten, bijzondere zwerfkeien, zwerfsteengezelschappen en tropische fossielen uit de buurt van Zuid-Amerika.
 


7) Zwerfstenen, zwerfblokken, keistenen en flinten
Wat vertellen Drentse keien ons over oeroude hooggebergten, enorme vulkanen, continentendrift en oude zeeën?

8) Barre tijden tijdens de laatste ijstijd
Het klimaar hier was bar en boos tijdens de laatste ijstijd. Duizenden jaren van bittere kou heeft nog overal in de bodem zijn sporen nagelaten. Hoe zien die sporen er uit en wat vertellen ze ons? Op het eind van de ijstijd was het klimaat een soort jojo. Het was koud, dan weer warmer en opnieuw steenkoud. Trefwoorden zijn: poolwoestijn, bosbranden, koude Sahara, houtskoolvondsten naast nanodiamanten en het exotische platinametaal iridium. Wat is het mogelijke verband van de laatste zeer koude periode met een grote meteorietinslag op Groenland? En waren er wel zoveel bosbranden als wordt verondersteld?

9) Wat heb ik voor zwerfsteen? Workshop
Deze avond verloopt vergelijkbaar met die op avond vier.

 

 

Excursie
De cursus wordt afgesloten met een excursie in april van 2017. Doel van de excursie is het ijstijdlandschap van Noord- en Oost-Drenthe, waar we o.m. met de handboor bijzondere oude bodemlagen te zien krijgen. Verder kijken we naar voormalige ijsheuvels, ontdekken we Limburgse landschappen op de Hondsrug, bekijken we bodemsporen uit de laatste ijstijd en neem ik U mee naar de meest zeldzame en bijzondere zwerfsteen van Nederland.


Heeft U interesse en wilt U aan deze cursus deelnemen? U kunt zich opgeven bij het Hunebedcentrum in Borger (Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.) of bij Harry Huisman (Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.).

Telefonisch kan ook op 06-20860705 of 050-5017716.
 

 

 

Deelname aan deze cursus kost Euro 60,=





 

 

 

 

 

© 2010-heden Kijkeensomlaag.nl
Flag Counter